‘Seksuele problemen zijn luxe problemen’

Ervan uitgaande dat seksuele en relationele vorming start bij de geboorte en een continu proces gedurende het gehele leven omvat, zouden mensen die ondersteuning krijgen in hun geestelijk of lichamelijk welzijn, ook ondersteuning moeten krijgen bij hun ontwikkeling in intimiteit en seksualiteit. Deze ontwikkelingstaak is namelijk niet los te zien van andere ontwikkelingstaken. Intimiteit en seksualiteit zijn immers contact- en omgangsvormen en hier onlosmakelijk mee verbonden.

Bespreekbaarheid van intimiteit en seksualiteit zou dan ook een vanzelfsprekend onderdeel van begeleiding van mensen moeten zijn.

Regelmatig word ik benaderd door studenten die onderzoek doen naar de bespreekbaarheid van intimiteit en seksualiteit in de hulpverlening. Vaak zien ze een gapend gat tussen wat wordt geboden en wat nodig is, met onderzoeken hopen zij onderdeel van het antwoord te zijn.

Onlangs werd ik geïnterviewd door twee enthousiaste studentes, gemotiveerd de hulpverlening te verbeteren, gedreven vanuit idealistische en persoonlijke drijfveren.

Het was alsof ik in de spiegel keek.

Een lange tijd heb ik gevochten voor de bespreekbaarheid van intimiteit en seksualiteit in de hulpverlening. Totdat ik er met vallen en opstaan achter kwam dat strijd niet het antwoord is op het gapende gat. Toch had ik die periode van strijd nodig. Op de barricaden staan was nodig om er uiteindelijk ook weer vanaf te kunnen stappen. En mijn staccato controle en geschreeuw om te zetten in stromend vertrouwen en rust.

Deze studenten waren de gelukkigen als één van de eerste een inzage in mijn website te krijgen. Mijn website geeft een mooi beeld van wat ik doe, waarin ik in geloof en van waaruit ik doe wat ik doe. We gingen in gesprek over de drijfveren en de inhoud van mijn diensten. We spraken over waarom deze thema’s nou zo moeilijk te bespreken zijn voor professionals en hoe ik zag dat professionals van handelingsverlegenheid naar handelingsvrijheid konden bewegen.

Van alles wat ik er over kan zeggen, pik ik er nu één ding uit; Je hebt kennis, houding en vaardigheden. Wanneer het om deze thema’s gaat zie ik soms ervaren professionals alle vaardigheden in één klap verliezen. Men denkt vaak kennis te missen, hoopt dit in mijn trainingen te halen en daarmee de brug van handelingsverlegenheid naar handelingsvrijheid te slaan.

Helaas is kennis vergaren niet het enige wat ons te doen staat om het gapende gat te vullen.

Zelf nodig ik professionals in trainingen dan ook altijd uit om eerlijk naar hun houding te kijken en waar deze vandaan komt. Hier gaat het vaak schuren, want het betekent dat men zich niet meer kan verschuilen achter kennis of het gemis daarvan. Maar dat men de spiegel voor even naar zichzelf mag draaien. En wat men daar ziet, wil men niet altijd zien.

Voor mij is schuren trouwens oké. Zorgprofessionals zijn mensen en mensen hebben gedachten, gevoelens en overtuiging die ergens vandaan komen. Alles in de eigen achtergrond van mensen in de rol van professional doet mee in bespreekbaarheid. Ook als men iets niet bespreekt. De enige die verantwoordelijk is om in de spiegel te kijken is de persoon zelf, ik kan deze enkel voorhouden.

Inmiddels werk ik een jaar of acht met deze thema’s en heb ik een diversiteit aan workshops, lezingen, coaching, begeleiding en training gegeven. Zo gaf ik onlangs een lezing op een hogeschool aan studenten in de opleiding Social Work. Het is leuk om van betekenis te kunnen zijn in het overdragen van kennis. Maar de werkelijke betekenis zit voor mij in de studenten die zich kwetsbaar durven op te stellen en eerlijk tonen waarmee ze worstelen als het gaat om de bespreekbaarheid van deze thema’s.

Dit gaat nooit over het gemis aan kennis, maar altijd over de houding ten aanzien van deze thema’s voortkomend uit waar ze zelf vandaan komen. In plaats van muren te bouwen die de verbinding met hunzelf belemmerd, maar ook tussen hen en degene die ze begeleiden in kan komen te staan, kiezen zij voor kwetsbaarheid. En wat ben ik de studenten dan ook altijd dankbaar voor deze kwetsbaarheid die ruimte geeft voor groei en ontwikkeling.

Sommige ervaren professionals kunnen wat kwetsbaarheid betreft nog een hoop leren van professionals in opleiding.

Mijn ervaring is als men niet naar de eigen achtergrond en houding t.o.v. intimiteit en seksualiteit wil kijken, er weerstand ontstaat die terug gekaatst wordt. En niet zelden wordt dan de noodzaak van deze bespreekbaarheid ter discussie gesteld. Zo zegt men wel eens dat seksuele problemen luxe problemen zijn. Ellen Laan zegt daarop heel simpel en duidelijk; die mensen slaan de plank mis.

En wat ben ik het met haar eens! Zo geef ik ook wel eens les aan ervaringsdeskundigen in opleiding. Exact daar wordt ik nog extra bevestigd in mijn geloof dat bespreekbaarheid wel noodzakelijk is. Klassen vol mensen die jaren als hulpzoekende rondgelopen hebben in de hulpverlening. Na soms vele met succes afgeronde behandelingen, worden mensen met één enkele les aangeraakt op hun persoonlijke worstelingen, beschadigingen, geheimen, gemis of verlangens in intimiteit en seksualiteit. Ze worden geraakt op dingen die nog nooit besproken zijn en niet zelden vindt men na mijn les dan alsnog de weg naar een hulpverlener voor ondersteuning op deze levensthema’s.

Want dat zijn het, levensthema’s. Of nog beter gezegd; thema’s die het leven zelf zijn.

Natuurlijk liggen er persoonlijke drijfveren onder mijn werk en is het mijn motor inclusief dode hoekspiegel. Dagelijks dien ik mijzelf bewust te houden van mijn dieper liggende beweegredenen, projecties, blinde vlekken en eventuele onzuiverheden. Ik ben ook de laatste die zal zeggen dat bespreekbaarheid van intimiteit en seksualiteit gemakkelijk is. Of dat het geen schaamte, ongemak, of zelfs angst oproept. Maar intimiteit en seksualiteit zijn veel meer dan een contactvorm en ontwikkelingstaak en na 40 jaar ervaringskennis durf ik te zeggen;

Intimiteit en seksualiteit zijn onze bron van leven, hier zit onze levensenergie. Besef je dus als je zegt dat seksuele problemen luxe problemen zijn, je eigenlijk de boodschap meegeeft dat iemands leven er niet toe doet of iemand er net zo goed niet hoeft te zijn.